اصحاب رقیم که در سورهء کهف آمده ، به چه معنا است ؟

رقیم به معنای کتاب و کشتی ، و اصحاب کهف و قریهء آنان و
و دوات >، است .(1)
مرحوم علامه طباطبایی دربارهء کلمهء رقیم می فرماید:رقیم از رقم است که به معنای نوشتن و خط است . رقیم دراصل مرقوم بوده است و از ظاهر داستان بر می آید اصحاب کهف و رقیم ، جماعتی بوده اند که اصحاب کهف و اصحاب رقیم نامیده شده اند، به خاطر این که در کهف (غار) منزل کردند، و اصحاب رقیمشان نامیدند، برای این که داستان و سرگذشتشان در سنگ نبشته ای در آن ناحیه پیدا شده یا در موزه سلاطین دیده شده است .
بعضی دیگر گفته اند:رقیم نام کوهی در آن ناحیه بوده که غار مزبور در آن قرار داشته است ، یا نام شهری بوده که کوه نام برده در آن جا بوده است و اصحاب کهف اهل آن شهر بوده اند.(2)
قول اول مؤید دارد و در جایی دیگر دربارهء رقیم تفسیر کرده اند:در اصل از مادهء رقم به معنای نوشتن است و به عقیدهء غالب مفسّران نام دیگری است برای اصحاب کهف ، چرا که نام آن ها را بر لوحه ای نوشته و بر در غار نصب کردند.(3)
در تفسیر مجمع البیان نیز، رقیم به معنای کتابت و نوشته است .(4)

پس چنین استنباط می شود که اصحاب رقیم به معنای اصحابی است که حکایت یا اسامی ایشان بر سنگی نوشته شده و بر در غار نهاده و یا داستان آن ها بر الواحی حک شده و در مکان هایی نگه داری شده است.

(پـاورقی 1.فرهنگ فارسی معین ، ج 2 ص 1669
(پـاورقی 2.ترجمهء تفسیر المیزان ، ج 13 ص 411 با تلخیص .
(پـاورقی 3.تفسیر نمونه ، ج 12 ص 355 با تلخیص .
(پـاورقی 4.مجمع البیان ، ج 5و 6 ص 450

اصحاب‌ رقیم‌ چه‌ کسانی‌ بودند؟

آنچه‌ از تفاسیر در ذیل‌ آیه‌: "اَمْ حسبتَ اَنَّ اصحابَ الکهف‌ و الرّقیم‌ کانوا من‌ آیاتنا عجباً ؛ آیا گمان‌ کردی‌ اصحاب‌ کهف‌ و رقیم‌ از آیات‌ عجیب‌ ما بودند". برداشت‌ می‌شود این‌ است‌ که‌ اصحاب‌ رقیم‌ اصحاب‌ کهف‌ می‌باشند. "رقیم‌" از "رقم‌" است‌ که‌ به‌ معنای‌ نوشتن‌ و خطّ است‌. پس‌ رقیم‌ در اصل‌ "مرقوم‌" بوده‌ است‌. از ظاهر این‌ داستان‌ در ذیل‌ این‌ آیه‌ و آیات‌ بعد برمی‌ آید که‌ اصحاب‌ کهف‌ و رقیم‌ جماعتی‌ بوده‌اند که‌ هم‌ اصحاب‌ کهف‌ نامیده‌ شده‌اند، و هم اصحاب‌ رقیم‌. اصحاب‌ کهف‌ نامیده‌ شدند، به‌ خاطر این‌ که‌ در کهف‌ (غار) منزل‌ کردند و اصحاب‌ رقیمشان‌ نامیدند. برای‌ این‌ که‌ داستان‌ آنها در سنگ‌ نوشته ای در آن‌ ناحیه‌ پیدا شده‌ است‌، به‌ همین‌ جهت‌ اصحاب‌ رقیم‌ یعنی‌ اصحاب‌ نوشته‌ شدگان‌. اقوال‌ دیگری‌ وجود دارد که‌ اکثر مفسران‌ خصوصاً مرحوم‌ علامه‌ طباطبایی‌ در تفسیر المیزان‌ نمی‌پذیرند. بنابر این‌ "اصحاب‌ رقیم‌" نام‌ دیگری‌ است‌ برای‌ اصحاب‌ کهف‌ (یاران‌ غار)، که‌ نام‌ آنها را بر لوحه‌ای‌ نوشته‌ و بر در غار نصب‌ کردند، آنها گروهی‌ از جوانان‌ باهوش‌ و با ایمان‌ بودند که‌ در زندگی‌ پرزرق‌ و برق‌، میان‌ انواع‌ ناز و نعمت‌ به‌ سر می‌بردند، اما برای‌ حفظ‌ عقیدة‌ خود و مبارزه‌ با طاغوت‌ به‌ همة‌ این‌ها پشت‌ پازدند، و به‌ غاری‌ که‌ از همه‌ چیز تهی‌ بود پناه‌ بردند، و از این‌ راه استقامت‌ و پایمردی‌ خود را در راه‌ ایمان‌ نشان‌ دادند. جهت‌ مطالعه‌ و اطلاعات‌ بیشتر می‌توانید به‌ داستان‌ اصحاب‌ کهف‌ به‌ کتاب‌های‌ معتبر و ترجمه‌ تفسیر المیزان‌، جلد سیزدهم‌، ذیل‌ آیه‌ مراجعه‌ فرمایید.
--------------------------------------------------------------------------------------------------
پاورقی:
1 - کهف (18) ، آیه 9.
2 - ترجمه تفسیر المیزان، علامه طباطبایی، ج13، ص 410 - 415 ، با اقتباس و تلخیص.
3 - آیت الله مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج12، ص 352 - 358، با تلخیص و اقتباس.


رقیم

"رقیم" در اصل از ماده رقم به معنى نوشتن است و به عقیده غالب مفسران این نام دیگرى است، براى اصحاب كهف، چرا كه سرانجام نام آنها را بر لوحه اى نوشته و بر در غار نصب كردند.
بعضى نیز آن را نام كوهى مى دانند كه غار در آن واقع شده بود؛ و بعضى آن را نام سرزمینى مى دانند كه آن كوه در آن بوده، و بعضى نام شهر و دیارى كه اصحاب كهف از آن بیرون آمدند. ظاهرا معنى اول شواهد بیشتری داشته باشد.
اما این كه بعضى احتمال داده اند اصحاب رقیم گروه دیگرى غیر از اصحاب كهف بوده اند، و در بعضى از اخبار داستانى براى آنها نقل شده است با ظاهر آیه هماهنگ نیست، چرا كه ظاهر آیه فوق این است كه اصحاب كهف و رقیم یك گروه بودند، و لذا بعد از ذكر این دو عنوان تنها به بیان داستان اصحاب كهف مى پردازد، و مطلقا سخنى از غیر آنها به میان نمى آورد. شاید این برای نشان دادن وحدت این دو کافی است.
در روایات معروفى كه در تفسیر نورالثقلین در ذیل این آیه آمده، پیرامون سه نفر كه در غارى گرفتار شدند، گفته شده كه آنها خداوند را به عمل خالصى كه انجام داده بودند خواندند و از آن تنگنا رهائى یافتند. در این روایات نیز سخنى از عنوان اصحاب رقیم نیست.
به هر حال، ظاهرا جای تردید نیست كه این دو(اصحاب كهف و رقیم) اشاره به یك گروه است، و شان نزول آیات نیز این حقیقت را تایید مى کند.(ر.ک. به "تفسیر نمونه"، ج12، ذیل آیه نهم سوره مبارکه کهف)
با آرزوی توفیق.